علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه): قالَ قائِلُ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا یُوسُفَ قِیلَ: هُوَ لَاوِی.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)-

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۶ نورالثقلین

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه): فَلَمَّا وَافَی یَعْقُوبُ (علیه السلام) وَ أَهْلُهُ وَ وُلْدُهُ مِصْرَ قَعَدَ یُوسُفُ (علیه السلام) عَلَی سَرِیرِهِ وَ وَضَعَ تَاجَ الْمُلْکِ عَلَی رَأْسِهِ فَأَرَادَ أَنْ یَرَاهُ أَبُوهُ عَلَی تِلْکَ الْحَالَةِ فَلَمَّا دَخَلَ أَبُوهُ لَمْ یَقُمْ لَهُ فَنَزَلَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ یَا یُوسُفُ (علیه السلام) أَخْرِجْ یَدَکَ فَأَخْرَجَهَا فَخَرَجَ مِنْ بَیْنِ أَصَابِعِهِ نُورٌ فَقَالَ یُوسُفُ (علیه السلام) مَا هَذَا یَا جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ هَذِهِ النُّبُوَّةُ أَخْرَجَهَا اللَّهُ مِنْ صُلْبِکَ لِأَنَّکَ لَمْ تَقُمْ إِلَی أَبِیکَ فَحَطَّ اللَّهُ نُورَهُ وَ مَحَا النُّبُوَّةَ مِنْ صُلْبِهِ وَ جَعَلَهَا فِی وُلْدِ لَاوَی أَخِی یُوسُفَ (علیه السلام) وَ ذَلِکَ لِأَنَّهُمْ لَمَّا أَرَادُوا قَتْلَ یُوسُفَ (علیه السلام) قَالَ لا تَقْتُلُوا یُوسُفَ وَ أَلْقُوهُ فِی غَیابَتِ الْجُبِّ فَشَکَرَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ وَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ یَرْجِعُوا إِلَی أَبِیهِمْ مِنْ مِصْرَ وَ قَدْ حَبَسَ یُوسُفُ (علیه السلام) أَخَاهُ قَالَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّی یَأْذَنَ لِی أَبِی أَوْ یَحْکُمَ اللهُ لِی وَ هُوَ خَیْرُ الْحاکِمِینَ فَشَکَرَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ فَکَانَ أَنْبِیَاءُ (بَنِی‌إِسْرَائِیلَ مِنْ وُلْدِ لَاوَی بْنِ یَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ کَانَ مُوسَی (علیه السلام) مِنْ وُلْدِهِ وَ هُوَ مُوسَی‌بْنُ‌عِمْرَانَ بْنِ یَهْصِرَ بْنِ وَاهِیثَ بْنِ لَاوَی بْنِ یَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ‌بْنِ‌إِبْرَاهِیم (علیه السلام).

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)-

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۶ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۲۵۱/ القمی، ج۱، ص۳۵۶، بتفاوتٍ لفظی

السّجاد (علیه السلام): فَلَمَّا أَمْعَنُوا بِهِ أَتَوْا بِهِ غَیْضَةَ أَشْجَارٍ فَقَالُوا نَذْبَحُهُ وَ نُلْقِیهِ تَحْتَ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَیَأْکُلُهُ الذِّئْبُ اللَّیْلَةَ فَقَالَ کَبِیرُهُمْ لا تَقْتُلُوا یُوسُفَ وَ لَکِنْ أَلْقُوهُ فِی غَیابَتِ الْجُبِّ یَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّیَّارَةِ إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِینَ فَانْطَلَقُوا بِهِ إِلَی الْجُبِّ فَأَلْقَوْهُ وَ هُمْ یَظُنُّونَ أَنَّهُ یَغْرَقُ فِیهِ.

امام سّجاد (علیه السلام)-

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۸ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۲۷۳/ علل الشرایع، ج۱، ص۴۷/ العیاشی، ج۲، ص۱۶۹

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه): فَقَالَ لَاوَی أَلْقُوهُ فِی هَذَا الْجُبِ یَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّیَّارَةِ إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِینَ فَأَدْنَوْهُ مِنْ رَأْسِ الْجُبِّ فَقَالُوا لَهُ انْزِعْ قَمِیصَکَ فَبَکَی وَ قَالَ یَا إِخْوَتِی لَا تُجَرِّدُونِی، فَسَلَّ وَاحِدٌ مِنْهُمْ عَلَیْهِ السِّکِّینَ وَ قَالَ لَئِنْ لَمْ تَنْزِعْهُ لَأَقْتُلَنَّکَ فَنَزَعَهُ فَأَلْقَوْهُ فِی الْیَمِّ وَ تَنَحَّوْا عَنْهُ فَقَالَ یُوسُفُ فِی الْجُبِّ یَا إِلَهَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ ارْحَمْ ضَعْفِی وَ قِلَّةَ حِیلَتِی وَ صِغَرِی.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)-

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۸ القمی، ج۱، ص۳۴۰/ البرهان، فیه: فدلوه فی البیر» بدل «فألقوه فی الیم»

: أمیرالمؤمنین ( إلی معاویة: ثُمَّ ذَکَرْتَ مَا کَانَ مِنْ أَمْرِی وَ أَمْرِ عُثْمَانَ فَلَکَ أَنْ تُجَابَ عَنْ هَذِهِ لِرَحِمِکَ مِنْهُ فَأَیُّنَا کَانَ أَعْدَی لَهُ وَ أَهْدَی إِلَی مَقَاتِلِهِ أَ‌مَنْ بَذَلَ لَهُ نُصْرَتَهُ فَاسْتَقْعَدَهُ وَ اسْتَکَفَّهُ أَمْ مَنِ اسْتَنْصَرَهُ فَتَرَاخَی عَنْهُ وَ بَثَّ الْمَنُونَ إِلَیْهِ حَتَّی أَتَی قَدَرُهُ عَلَیْهِ کَلَّا وَ اللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ اللهُ الْمُعَوِّقِینَ مِنْکُمْ وَ الْقائِلِینَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَیْنا وَ لا یَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِیلًا وَ مَا کُنْتُ لِأَعْتَذِرَ مِنْ أَنِّی کُنْتُ أَنْقِمُ عَلَیْهِ أَحْدَاثاً فَإِنْ کَانَ الذَّنْبُ إِلَیْهِ إِرْشَادِی وَ هِدَایَتِی لَهُ فَرُبَّ مَلُومٍ لَا ذَنْبَ لَهُ.

امام علی ( [در جواب به معاویه فرمود]: پس از آن، آنچه میان من و عثمان روی داد یادآوری کرده‌ای، به‌خاطر نسبتی که با او داری پاسخ داده می‌شوی؛ از من و تو کدام یک دشمنی‌اش با او بیشتر بود، و راه را برای قتل او هموارتر کرد؟ آیا آنکه یاری‌اش را از او دریغ ننموده و از او خواست به جایش بنشیند و دست از اعمالش بردارد، یا کسی که عثمان از او یاری خواست و او یاری دادنش را به تأخیر انداخت، و سپاه مرگ را بر سرش ریخت تا قضای حق بر او جاری شد؟! به خدا قسم! چنین نیست، خداوند کسانی که مردم را [از جنگ] باز می‌داشتند و کسانی را که به برادران خود می‌گفتند: «به سوی ما بیایید [و خود را از معرکه بیرون کشید]» به خوبی می‌شناسد؛ و آن‌ها [مردمی ضعیفند و] جز اندکی پیکار نمی‌کنند. در مقام آن نیستم که از عیب گرفتنم بر بدعت‌های او عذرخواهی کنم، اگر ارشاد و راهنمایی کردنم گناه است، چه بسا کسی که سرزنش شود و او را گناهی نیست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۰۴ بحار الأنوار، ج۳۳، ص۵۹/ نهج البلاغة، ص۳۸۷/ نورالثقلین، فیه: «و ما کنت لأعتذر من أنی ... الی ِآِخر» محذوف

: الرّسول ( فی تفسیر القمی: وَ أَقْبَلَتْ قُرَیْشٌ فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَی الْخَنْدَقِ قَالُوا: هَذِهِ مَکِیدَةٌ مَا کَانَتِ الْعَرَبُ تَعْرِفُهَا قَبْلَ ذَلِکَ فَقِیلَ لَهُمْ هَذَا مِنْ تَدْبِیرِ الْفَارِسِیِّ الَّذِی مَعَهُ فَوَافَی عَمْرُو بْنُ عَبْدِ وُدٍّ وَ هُبَیْرَةُ بْنُ وَهْبٍ وَ ضِرَارُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَی الْخَنْدَقِ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (قَدْ صَفَّ أَصْحَابَهُ بَیْنَ یَدَیْهِ فَصَاحُوا بِخَیْلِهِمْ حَتَّی طَفِرُوا الْخَنْدَقَ إِلَی جَانِبِ رَسُولِ اللَّهِ (فَصَارُوا أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ (کُلُّهُمْ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ (وَ قَدَّمُوا رَسُولَ اللَّهِ (بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ هُوَ فُلَانٌ لِرَجُلٍ بِجَنْبِهِ مِنْ إِخْوَانِهِ: أَ مَا تَرَی هَذَا الشَّیْطَانَ عَمْرواً لَا وَ اللَّهِ مَا یُفْلِتُ مِنْ یَدَیْهِ أَحَدٌ فَهَلُمُّوا نَدْفَعْ إِلَیْهِ مُحَمَّداً (لِیَقْتُلَهُ وَ نَلْحَقْ نَحْنُ بِقَوْمِنَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی نَبِیِّهِ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ قَوْلَهُ قَدْ یَعْلَمُ اللهُ الْمُعَوِّقِینَ مِنْکُمْ وَ الْقائِلِینَ لِإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَیْنا وَ لا یَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِیلًا أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ إلَی قَولِهِ وَ کانَ ذلِکَ عَلَی اللهِ یَسِیراً.

پیامبر ( در کتاب تفسیر قمی روایت است: قریش به‌سمت خندق آمدند و چون نگاه آنان به خندق افتاد، گفتند: «این نیرنگی است که نزد عرب، سابقه نداشته است». برخی به قریش گفتند: «این تدبیر مردی از سرزمین فارس است که یار محمّد (می‌باشد». در این هنگام عَمروبن‌عَبد وَدّ، هُبَیرَة‌بن‌وَهب و ضِراربن‌خطّاب، به خندق رسیدند، درحالی‌که رسول خدا (اصحاب خود را جلوی خویش آرایش می‌داد. آن سه تن فریادی بر سر اسبان خود کشیده و از روی خندق جَسته و به آن‌سوی خندق که رسول خدا (در آنجا بود، رفتند و تمام یاران رسول خدا (پشت سر رسول خدا (قرار گرفتند و رسول خدا (را پیش انداختند و مردی از مهاجرین که فلانی بود به مرد کنار دست خود که از برادرانش بود، گفت: «آیا این شیطان (عمرو) را نمی‌بینی؟ به خداوند سوگند! هیچ‌کس قادر نیست از دست او جان سالم به در برد. بیایید محمّد (را پیش اندازیم تا با عمرو پیکار کند و ما به قوم خود بپیوندیم. دراین‌هنگام خداوند آیه‌ی قَدْ یَعْلَمُ اللهُ الْمعَوِّقِینَ مِنکُمْ وَ الْقَائِلِینَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَیْنَا وَ لَا یَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِیلًا * أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ فَإِذَا جَاء الخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشَی عَلَیْهِ مِنَ المَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوکُم بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَی الخَیْرِ أُوْلَئِکَ لَمْ یُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللهُ أَعْمَالَهُمْ وَکَانَ ذَلِکَ عَلَی اللهِ یَسِیرًا را نازل کرد. (آن‌ها [در همه چیز] نسبت به شما بخیلند؛ و هنگامی‌که [لحظات] ترس [و بحرانی] پیش آید، می‌بینی آن‌چنان به تو نگاه می‌کنند، و چشم‌هایشان در حدقه می‌چرخد، مانند

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۰۴ القمی، ج۲، ص۱۸۲

: ابن‌عباس ( إِنِّی کانَ لِی قَرِینٌ فِی الدُّنْیَا أَیْ صَاحِبٌ یَخْتَصُّ بِی إِمَّا مِنَ الْإِنْسِ.

ابن‌عبّاس ( إِنِّی کانَ لی قَرینٌ فِی الدُّنْیا یعنی همراهی که مخصوص من از انسان بود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۹۸ بحار الأنوار، ج۸، ص۹۶

: علی‌بن‌إبراهیم ( أَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِینَ أَیْ تُصَدِّقُ بِمَا یَقُولُ لَکَ إِنَّکَ إِذَا مِتَّ حَیِیتَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( أَ إِنَّکَ لَمِنْ الْمُصَدِّقِینَ؛ یعنی این سخن را که تو پس از مرگ زنده می‌شوی، باور می کنی؟

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۹۸ بحارالأنوارج ج:۸، ص۱۲۴/ القمی، ج۲، ص۲۲۲